بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
In the name of Allah, Most Gracious, Most Merciful.
83:1
وَيْلٌ لِّلْمُطَفِّفِينَ
83:1
Mostafa Khorramdel (Persian) :
وای به حال کاهندگان (از جنس و کالای مردمان به هنگام خرید و فروش با ایشان)! [[«الْمُطَفِّفِینَ»: کاهندگان. کسانی که به هنگام کشیدن و پیمودن و مترکردن اشیاء و اجناس دزدی کنند. بدین معنی که اگر به دیگران جنس میفروشند از آن بکاهند، و اگر جنس میخرند بر آن بیفزایند. در هر صورت یا از آن کالا میکاهند و یا از بها.]]
83:2
ٱلَّذِينَ إِذَا ٱكْتَالُوا۟ عَلَى ٱلنَّاسِ يَسْتَوْفُونَ
83:2
Mostafa Khorramdel (Persian) :
کسانی که وقتی (در معامله) برای خود میپیمایند (یا وزن و متراژ مینمایند) به تمام و کمال و افزون بر اندازهی لازم دریافت میدارند. [[«إِکْتَالُوا»: با کیل و پیمانه خریدند و دریافت داشتند. «عَلی»: به معنی (مِنْ) است. «یَسْتَوْفُونَ»: به تمام و کمال و بیش از اندازه میگیرند (نگا: قاسمی، المنتخب). در این آیه، کیل و پیمانه کردن، نماد و مثال توزین و متراژ و هر نوع سنجشی است.]]
83:3
وَإِذَا كَالُوهُمْ أَو وَّزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ
83:3
Mostafa Khorramdel (Persian) :
و هنگامی که (در معامله) برای دیگران میپیمایند یا وزن میکنند، از اندازهی لازم میکاهند. [[«کَالُوهُمْ»: برای مردم پیمودند. «یُخْسِرُونَ»: می کاهند. کم میدهند (نگا: شعراء / 181، رحمن / 9).]]
83:4
أَلَا يَظُنُّ أُو۟لَـٰٓئِكَ أَنَّهُم مَّبْعُوثُونَ
83:4
Mostafa Khorramdel (Persian) :
آیا اینان گمان نمیبرند که دوباره زنده میگردند (و باید حساب و کتاب چنین افزایش و کاهشی را پس بدهند؟). [[«مَبْعُوثُونَ»: برانگیختگان. زندهشدگان.]]
83:5
لِيَوْمٍ عَظِيمٍ
83:5
Mostafa Khorramdel (Persian) :
در روز بسیار بزرگ و هولناکی (به نام قیامت). [[«لِیَوْمٍ»: برای حساب و کتاب روزی. در روزی. حرف لام به معنی (فی) است (نگا: پرتوی از قرآن).]]
83:6
يَوْمَ يَقُومُ ٱلنَّاسُ لِرَبِّ ٱلْعَـٰلَمِينَ
83:6
Mostafa Khorramdel (Persian) :
همان روزی که مردمان در پیشگاه پروردگار جهانیان (برای حساب و کتاب) برپا میایستند. [[«یَقُومُ النَّاسُ ...»: مردمان به فرمان خدا سر از گورها به در میآورند. مردمان در پیشگاه خدا برای حساب و کتاب برپا میایستند.]]
83:7
كَلَّآ إِنَّ كِتَـٰبَ ٱلْفُجَّارِ لَفِى سِجِّينٍ
83:7
Mostafa Khorramdel (Persian) :
هرگزا هرگز! مسلّماً نوشتهی اعمال بزهکاران و بدکاران در «سِجّین» قرار دارد. [[«کِتَابٌ»: نوشته. یادداشت شده. «سِجِّین»: اسم خاصّ دیوان یا دفتر کلّ بایگانی نامههای اعمال بدکاران و بزهکاران است. صیغه مبالغه «سِجنّ» است که به معنی زندان است، لذا سِجّین، زندان بسیار سخت و تنگ است (نگا: فرهنگ لغات قرآن دکتر قریب). تعبیر از آن بدین نام شاید به خاطر این باشد که محتویات این دیوان سبب زندانی شدن صاحبانش در دوزخ است. گویا اصل آن «سِنْجُون» و در زبان اتیوپی یا حبشی قدیم به گِل و لای گفته میشود. در این صورت بیانگر فرود و پستی نیز میباشد (نگا: جزء عم شیخ محمّد عبده).]]
83:8
وَمَآ أَدْرَىٰكَ مَا سِجِّينٌ
83:8
Mostafa Khorramdel (Persian) :
(ای انسان!) تو چه میدانی که «سِجّین» چه و چگونه است؟ [[«مَآ أَدْرَاکَ!»: (نگا: حاقّه / 3، مدّثّر / 27، انفطار / 17 و 18).]]
83:9
كِتَـٰبٌ مَّرْقُومٌ
83:9
Mostafa Khorramdel (Persian) :
کتاب نوشته شدهای است (که نشاندار به علائم مشخّصه بوده و نوشتههایش خوانا و گویا است). [[«کِتَابٌ»: مراد دیوان شرّ بدکاران است. «مَرْقَومٌ»: نشاندار به علائمی که بیننده با نخستین نگاه پی میبرد به شرور و بدیهای مندرج در آن. نوشته شده.]]
83:10
وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِّلْمُكَذِّبِينَ
83:10
Mostafa Khorramdel (Persian) :
در آن روز وای به حال دروغنامندگان (قیامت و سزا و جزای آخرت)! [[«وَیْلٌ»: وای! واویلا!]]
83:11
ٱلَّذِينَ يُكَذِّبُونَ بِيَوْمِ ٱلدِّينِ
83:11
Mostafa Khorramdel (Persian) :
آن کسانی که روز سزا و جزا (ی قیامت) را دروغ مینامند. [[«یَوْمِ الدِّینِ»: روز سزا و جزا. (نگا: فاتحه / 4).]]
83:12
وَمَا يُكَذِّبُ بِهِۦٓ إِلَّا كُلُّ مُعْتَدٍ أَثِيمٍ
83:12
Mostafa Khorramdel (Persian) :
روز سزا و جزا را دروغ نمینامند، مگر آن کسانی که در بدکاری از حدّ بگذرند و بسیار بزهکار باشند. [[«مُعْتَدٍ»: متجاوزی که از حدّ و مرز قانون عقل و شرع درمیگذرد. «أَثیمٍ»: بسیار گناهکار.]]
83:13
إِذَا تُتْلَىٰ عَلَيْهِ ءَايَـٰتُنَا قَالَ أَسَـٰطِيرُ ٱلْأَوَّلِينَ
83:13
Mostafa Khorramdel (Persian) :
آن کسانی که چون آیات ما بر آنان خوانده میشود، میگویند: افسانههای پیشینیان است. [[«أَسَاطِیرُ»: جمع أُسْطُورَة، افسانهها (نگا: انعام / 25، انفال / 31، نحل / 24).]]
83:14
كَلَّا ۖ بَلْ ۜ رَانَ عَلَىٰ قُلُوبِهِم مَّا كَانُوا۟ يَكْسِبُونَ
83:14
Mostafa Khorramdel (Persian) :
هرگزاهرگز! اصلاً کردار و تلاش (پلشت و زشت) ایشان دلهایشان را زنگ زده کرده است (و همچون زنگاری بر قلوبشان نشسته است و سوراخهای هدایت را بر روی ایشان بسته است). [[«رَانَ»: زنگار زد. زنگ زده کرد. از ماده (رَین) به معنی زنگ و چرک فلزات.]]
83:15
كَلَّآ إِنَّهُمْ عَن رَّبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَّمَحْجُوبُونَ
83:15
Mostafa Khorramdel (Persian) :
هرگزاهرگز! قطعاً ایشان در آن روز (به سبب کارهائی که کردهاند) از (رحمت) پروردگارشان محروم و (از بارگاه قرب و منزلت آفریدگارشان) مطرودند. [[«مَحْجُوبُونَ»: جمع مَحجوب، محروم. بیبهره. مراد محروم از رحمت خدا، بیبهره از لقای پروردگار، و مطرود از حضور در بارگاه قرب الهی، و بیبهره از لذّت دیدار محبوب است.]]
83:16
ثُمَّ إِنَّهُمْ لَصَالُوا۟ ٱلْجَحِيمِ
83:16
Mostafa Khorramdel (Persian) :
سپس آنان داخل آتش دوزخ میگردند و بدان میسوزند. [[«ثُمَّ»: پس از آن. گذشته از آن. «صَالُو الْجَحِیمِ»: وارد شوندگان آتش. اصل (صَالُو) صَالُونَ است که نون آن در حالت اضافه حذف شده است (نگا: ص / 59).]]
83:17
ثُمَّ يُقَالُ هَـٰذَا ٱلَّذِى كُنتُم بِهِۦ تُكَذِّبُونَ
83:17
Mostafa Khorramdel (Persian) :
آن گاه بدیشان گفته میشود: این، همان چیزی است که آن را دروغ مینامیدید. [[«ثُمَّ یُقَالُ ...»: این سخن، به عنوان سرزنش به بیباوران گفته میشود، و عذاب روحی و شکنجه معنوی چنین خیرهسران لجوجی است.]]
83:18
كَلَّآ إِنَّ كِتَـٰبَ ٱلْأَبْرَارِ لَفِى عِلِّيِّينَ
83:18
Mostafa Khorramdel (Persian) :
هرگزا هرگز! قطعاً نوشتهی اعمال نیکوکاران در «علّیّین» قرار دارد. [[«عِلِّیِّینَ»: اسم خاصّ دیوان یا دفتر کلّ نامههای اعمال نیکان و نیکوکاران است. جمع «عِلّیّ» است که صیغه مبالغه عُلُوّ است که به معنی بسیار والا و بالا است. تعبیر از آن بدین نام شاید به خاطر این باشد که محتَویات این دیوان سبب درجات رفیعه صاحبان خود در بهشت است.]]
83:19
وَمَآ أَدْرَىٰكَ مَا عِلِّيُّونَ
83:19
Mostafa Khorramdel (Persian) :
(ای انسان!) تو چه میدانی که «علّیّین» چه و چگونه است؟ [[«عِلِّیُّونَ»: این واژه ملحق به جمع مذکّر سالم است و اعراب به حروف دارد و به عنوان مفرد به کار میرود.]]
83:20
كِتَـٰبٌ مَّرْقُومٌ
83:20
Mostafa Khorramdel (Persian) :
کتاب نوشته شدهای است (که نشاندار به علائم مشخّصه بوده و نوشتههایش خوانا و گویا است). [[«کِتَابٌ»: مراد دیوان خیرات نیکوکاران است. «مَرْقُومٌ»: نشاندار به علائمی که بیننده با نخستین نگاه پی میبرد به خیرات و حسنات مندرج در آن. نوشته شده.]]
83:21
يَشْهَدُهُ ٱلْمُقَرَّبُونَ
83:21
Mostafa Khorramdel (Persian) :
فرشتگان مقرّب (برای نوشتن مطالب) در آنجا حضور بهم میرسانند. [[«یَشْهَدُهُ»: در آنجا حضور بهم میرسانند. حضور فرشتگان بزرگوار، برای ثبت و نگارش خیرات و حسنات نیکان (نگا: المصحف المیسّر) یا برای مراقبت و نگهبانی از آن است (نگا: المنتخب، تفهیم القرآن). برخی هم (یَشْهَدُهُ) را به معنی مشاهدهاش میکنند، یا بر آن گواهی میدهند، دانستهاند (نگا: نمونه، جزء عم محمّد عبده). «الْمُقَرَّبُونَ»: فرشتگانی که در پیشگاه خدا دارای منزلت و مکانت خاصّ هستند. مؤمنان برگزیدهای که دارای مقامی بس والا هستند (نگا: واقعه / 11).]]
83:22
إِنَّ ٱلْأَبْرَارَ لَفِى نَعِيمٍ
83:22
Mostafa Khorramdel (Persian) :
بیگمان نیکان در میان انواع نعمتهای فراوان بهشت بسر خواهند برد. [[«الأبْرَارَ»: (نگا: انفطار / 13).]]
83:23
عَلَى ٱلْأَرَآئِكِ يَنظُرُونَ
83:23
Mostafa Khorramdel (Persian) :
بر تختهای مجلّل (بهشتی) تکیه میزنند و (به زیبائیها و نعمتهای بسیار آنجا) مینگرند. [[«الأرَآئِکِ»: جمع أَریکَة، تختهای مجلّل و مزیّن (نگا: کهف / 31، یس / 56، انسان / 13).]]
83:24
تَعْرِفُ فِى وُجُوهِهِمْ نَضْرَةَ ٱلنَّعِيمِ
83:24
Mostafa Khorramdel (Persian) :
(هرگاه بدیشان بنگری) خوشی و خرّمی و نشاط نعمت را در چهرههایشان خواهی دید. [[«تَعْرِفُ»: درک میکنی. مراد دیدن و مشاهده کردن است. «نَضْرَةَ»: سرسبزی و شادابی. خوشی و خرّمی (نگا: انسان / 11).]]
83:25
يُسْقَوْنَ مِن رَّحِيقٍ مَّخْتُومٍ
83:25
Mostafa Khorramdel (Persian) :
به آنان از شراب زلال و خالصی داده میشود که دست نخورده و سربسته است. [[«رَحِیقٍ»: شراب خالص. «مَخْتُومٍ»: مهر شده. سربسته. این تعبیر تأکیدی بر خلوص و پاکی و دستنخوردگی شراب بهشت است که هوش و عقل و نشاط و عشق و صفا میآفریند.]]
83:26
خِتَـٰمُهُۥ مِسْكٌ ۚ وَفِى ذَٰلِكَ فَلْيَتَنَافَسِ ٱلْمُتَنَـٰفِسُونَ
83:26
Mostafa Khorramdel (Persian) :
مُهر و دربند آن از مشک است (و با دست زدن بدان، بوی عطر مشک در فضا پراکنده میشود). مسابقهدهندگان باید برای به دست آوردن این (چنین شراب و سایر نعمتهای دیگر بهشت) با همدیگر مسابقه بدهند و بر یکدیگر پیشی بگیرند. [[«خِتَام»: مُهر. دربند. «لِیَتَنَافَسْ»: باید که مسابقه بدهد و رقابت بکند و پیشی بگیرد. «الْمُتَنافِسُونَ»: مسابقهدهندگان. رقابت کنندگان (نگا: آلعمران / 133، حدید / 21).]]
83:27
وَمِزَاجُهُۥ مِن تَسْنِيمٍ
83:27
Mostafa Khorramdel (Persian) :
آمیزهی آن، تسنیم است. [[«مِزَاج»: ممزوج. آمیزه و آمیخته. «تَسْنِیمٍ»: آبی که از بلندی فرو میریزد. در اینجا اسم چشمهای است در بهشت.]]
83:28
عَيْنًا يَشْرَبُ بِهَا ٱلْمُقَرَّبُونَ
83:28
Mostafa Khorramdel (Persian) :
تسنیم چشمهای است که مقرّبان (بارگاه یزدان) از آن مینوشند. [[«عَیْناً»: چشمه. مفعولبه برای فعل محذوف (أَعْنی) و یا حال تسنیم است. «بِهَا»: از آن. حرف (بِ) به معنی (مِنْ) است (نگا: انسان / 6).]]
83:29
إِنَّ ٱلَّذِينَ أَجْرَمُوا۟ كَانُوا۟ مِنَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ يَضْحَكُونَ
83:29
Mostafa Khorramdel (Persian) :
گناهکاران پیوسته (در دنیا) به مؤمنان میخندیدند و ایشان را ریشخند میکردند. [[«أَجْرَمُوا»: گناه کردند. بزهکاری نمودند. «کَانُوا ... یَضْحَکُونَ»: میخندیدند. ریشخند میکردند.]]
83:30
وَإِذَا مَرُّوا۟ بِهِمْ يَتَغَامَزُونَ
83:30
Mostafa Khorramdel (Persian) :
و هنگامی که مؤمنان از کنار ایشان میگذشتند، با اشارات سر و دست و چشم و ابرو، آنان را مورد تمسخر و عیبجوئی قرار میدادند. [[«یَتَغَامَزُونَ»: از مصدر تغامُز، به معنی شرکت دستهجمعی در عیبجوئی از کسی یا کسانی، و تمسخر کردن با اشارات سر و دست و چشم و ابرو است.]]
83:31
وَإِذَا ٱنقَلَبُوٓا۟ إِلَىٰٓ أَهْلِهِمُ ٱنقَلَبُوا۟ فَكِهِينَ
83:31
Mostafa Khorramdel (Persian) :
و هنگامی که گناهکاران به میان خانوادههای خود برمیگشتند، شادمانه باز میگشتند (و به استهزاءها و تمسخرهایشان مباهات و افتخار میکردند! انگار با این کارها فتح عظیمیکردهاند و پیروزی مهمّی فراچنگ آوردهاند!) [[«إِنقَلَبُوا»: برمیگشتند. مراجعت مینمودند. «أَهْل»: خانواده و خویشان. کسان و دوستان. «فَکِهِینَ»: جمع فَکِه، شادمان، خوشحال و خندان. حال است. مراد آیه این است که بزهکاران در غیاب مؤمنان نیز همان سخریّهها و همان استهزاءها را ادامه میدادند.]]
83:32
وَإِذَا رَأَوْهُمْ قَالُوٓا۟ إِنَّ هَـٰٓؤُلَآءِ لَضَآلُّونَ
83:32
Mostafa Khorramdel (Persian) :
و هنگامی که مؤمنان را (در کوچه و بازار) میدیدند، میگفتند: اینان قطعاً گمراه و سرگشتهاند. [[«ضَآلُّونَ»: گمراهان. سرگشتگان.]]
83:33
وَمَآ أُرْسِلُوا۟ عَلَيْهِمْ حَـٰفِظِينَ
83:33
Mostafa Khorramdel (Persian) :
و حال این که بزهکاران برای نگهبانی مؤمنان و پائیدن کردارشان فرستاده نشده بودهاند (پس به چه حقی، و مطابق کدام منطقی بر آنان خُرده میگرفتهاند و برخوردهای ناجوانمردانه و سختی با ایشان میکردهاند؟!). [[«مَآ أَرْسِلُوا»: کافران و بزهکاران روانه نشدهاند و فرستاده نگشتهاند. «حَافِظِینَ»: نگهبانان. مراقبان. حافظان حقوق دیگران و متکفّلان منافع ایشان.]]
83:34
فَٱلْيَوْمَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مِنَ ٱلْكُفَّارِ يَضْحَكُونَ
83:34
Mostafa Khorramdel (Persian) :
لذا امروز (که روز سزا و جزای قیامت است) مؤمنان به کافران میخندند و ریشخندشان میکنند. [[«الْیَوْمَ»: مراد روز قیامت و بعد از دخول مؤمنان به بهشت است (نگا: اعراف / 44، مطفّفین / 23). مینگرند.]]
83:35
عَلَى ٱلْأَرَآئِكِ يَنظُرُونَ
83:35
Mostafa Khorramdel (Persian) :
بر تختهای مجلّل (بهشتی) تکیه میزنند و (به زیبائیها و نعمتهای بسیار آنجا، و به حال زار کافران) می نگرند. [[«الأرُآئِکِ»: (نگا: مطفّفین / 23).]]
83:36
هَلْ ثُوِّبَ ٱلْكُفَّارُ مَا كَانُوا۟ يَفْعَلُونَ
83:36